Karamandan.com

Karamandan.com

01 Haziran 2020 Pazartesi
KORONAVİRÜS NEDENİYLE ÇİNE KARŞI DAVA AÇILABİLİR Mİ?
Bugünlerde dünya kamuoyunun ençok konuştuğu meselelerin başında, koronavirüs salgını nedeniyle meydana gelen ölümler, zararlar ve ülke ekonomilerinde meydana gelen kayıplar nedeniyle Çin Hükümetine yahut hastalığın yayılmasında ihmali görülen Wuhan eyaletindeki sorumlulara karşı dava açılıp açılamayacağı - geliyor.
Kategori : Köşe Yazıları
11 Mayıs 2020 00:52
 
KORONAVİRÜS NEDENİYLE ÇİNE KARŞI DAVA AÇILABİLİR Mİ?

Bugünlerde dünya kamuoyunun ençok konuştuğu meselelerin başında, koronavirüs salgını nedeniyle meydana gelen ölümler, zararlar ve ülke ekonomilerinde meydana gelen kayıplar nedeniyle Çin Hükümetine yahut hastalığın yayılmasında ihmali görülen Wuhan eyaletindeki sorumlulara karşı dava açılıp açılamayacağı - geliyor. 

İşin hukuki boyutu bir yana,bir milyondan fazla insanın enfekte olduğu ve 70 binden fazla ölümün yaşandığı ,teknik ifadesiyle Covid-19 küresel salgının dünya ekonomisinde yarattığı ekonomik hasarın bir mahkeme kararına konu olsa bile Çin Hükümetinin bu kararları kabul edip etmeyeceği de bilinmiyor.Çünkü Uluslararası Hukuk aynı zamanda siyasal sonuçları olan bir hukuk sistemidir.

ABD de sadece Nisan ayında işsiz sayısının 20 milyonu aştığı söyleniyor.Hastalığın pik yaptığı dönemlerde İtalya,İspanya,Fransa gibi ülkelerin sağlık sistemlerinin iflas ettiğini bütün dünya görmüş oldu.Dünya ekonomisini ayakta tutmak için bütün ülkeler destek paketleri açıklamak zorunda kaldı.Zaten ABD ve Avrupa birliği Çin in son yıllardaki görkemli yükselişinin önlemek için ticaret savaşlarını çoktan başlatmıştı.Şimdi ise Çin in ihmali nedeniyle virüsün tüm dünyaya yayılmasına neden olduğu gerekçesiyle pekçok ülke Çin’e karşı davalar açmaya başladı. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo “Virüsün labaratuvar kaynaklı olduğuna ilişkin ellerinde çok büyük deliller olduğunu”ifade etti.Nitekim ABD de şu ana kadar 20 trilyon dolara varan davalar açıldığı biliniyor.ABD de Mussouri eyaleti de Çin’e karşı dava açtı.

ABD dışında İngiltere Çin’e karşı 3,2 milyar sterlinlik dava açmaya hazırlanıyor.Bunun yanında Hindistan,Almanya gibi ülkelerinde uğradıkları can ve mal kayıplarından dolayı,Çin’e karşı  dava açmaya hazırlandığı bilgileri var.

PEKİ ÇİN İN HASTALIĞIN YAYILMASINDA KUSURU KONUSUNDAKİ İDDİALAR NELERDİR?

Bu konuyu anlamak için önce 2003 yılında yaşanan ölümcül SARS virüsü salgınına dikkat çekmek gerekiyor.Bilindiği üzere,SARS salgını  ortaya çıkmasına rağmen Çin Devleti 3 ay süreyle bu salgını Çin halkından ve Dünya Sağlık Örgütünden gizlemişti. Çin hükümeti gecikmeyi ve kusuru kabul etmek durumunda kalmış ve salgını gizleme noktasında kabarık bir sicil oluşturmuştur.

Hastalığın ilk belirtileri Wuhan eyaletinde görülmesine rağmen Çin Hükümeti 72 saat içinde Dünya Sağlık Örgütüne Bilgi vermemekle suçlanıyor.Ayrıca 29 Aralıkta 40 bin ailenin katıldığı toplu yemek dünya rekoru yarışmasını gerçekleştirmesi ve hastalığın salgın halini almasına rağmen 23 Ocak 2020 de beş milyon insanın bölgeden ayrılmasına izin verilmesinin hastalığın salgın haline gelmesinde büyük etki yaptığı kabul ediliyor.

Ayrıca Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesinin 12.maddesine aykırı olarak,vahşi hayvan tüketimini yasaklamadığı,hastalığın çıkış noktası olarak ileri sürülen yarasa, pangolin,yılan gibi vahşi hayvanların satıldığı hayvan pazarlarını kapatmamakla suçlanıyor.

Çin hükümeti ayrıca hastalığı gizlerken,insandan insana bulaşmadığı açıklaması yapıyor. Aynı zamanda bizzzat Çin Hükümeti Coronavirüsü duyuran doktor Li Wenliang (hayatını kaybetti) a kötü davrandığınıda kabul etmek zorunda kalmıştır.

ÇİN HÜKÜMETİNİN SORUMLU TUTULMASINI SAĞLAYAN ULUSLARARASI DÜZENLEMELER NELERDİR?

Çin hükümetinin de imzalamak zorunda kaldığı 2005 tarihli Uluslararası Sağlık Tüzüğüne göre,bir üye devlet salgın hastalığı tespit ettiği anda 72 saat içinde Dünya Sağlık Örgütüne Bilgi vermekle yükümlüdür. Gerek Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri ,Birleşmiş Milletler Sözleşmesi ve Uluslararaı Adalet Divanı gibi çok taraflı sözleşmeler Çin Hükümetine karşı açılacak davalar ve tahkim yargılamalarına dayanak teşkil edecektir.

TÜRKİYE DE OLUŞAN CAN KAYIPLARI VE MADDİ ZARARLAR BAKIMINDAN DAVA AÇILABİLİR Mİ?

Yukarıda bahsettiğim Uluslararası sözleşmeler dışında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun 34. maddesi, haksız fiilden doğan borçları düzenlemektedir.Buna göre haksız fiilin işlendiği ülke ile meydana geldiği ülke farklı ise,meydana geldiği ülkehukuku uygulanacaktır.

Yani Türkiye de meydana gelen can ve mal kayıpları nedeniyle;
1-Zarara uğrayan şahıslar,
2-Ekonomik kayba uğrayan işletme sahipleri,
3-ülkesinde meydana gelen ölümler,bedensel zararlar,sağlık harcamaları ve ekonomik kayıplar gibi nedenlerden dolayı Türkiye Cumhuriyeti devleti  zarar gören sıfatıyla dava açabilecektir. Ayrıca ülkemizin konuyu Çin in kabul etmesi durumunda Uluslararası Adalet Divanına taşıma hakkı bulunmaktadır.

Türk Mahkemelerinde dava açılması durumunda, Çin Hükümetinin yargı bağışıklığından(eşit ülkenin eşit ülkeyi yargılayamaması) faydalanıp faydalanmayacağı  ayrıca tartışma konusu olacaktır.

Dünya Hukuk ve Siyaset çevrelerinin genel kanısı,Çin Hükümetinin mahkeme kararlarını uygulamaya yanaşmayacağı ve Uluslararası Adalet Divanının yargı yetkisini kabul etmeyeceği,ancak hükümetlerin Çin'e karşı ekonomik ve siyasal tedbirler alarak Çin'i köşeye sıkıştırma politikası izleyeceği yönündedir.

Herkese sağlık ve sıhhat diliyorum.

Saygılarımla

Mevlüt Akgün
Avukat-Arabulucu.

Okunma : 1646
karaman


seç
atsepete
guney sigorta
EKSPERTİZ
Gündem haberleri
Karaman'daki silahlı kavgayla ilgili 3 şüpheli tutuklandı
29 Mayıs 2020 Okunma: 12024 Asayiş
Karaman'da iki bina karantinaya alındı
30 Mayıs 2020 Okunma: 9373 Gündem
İŞ ADAMI FECİ KAZADA HAYATINI KAYBETTİ
28 Mayıs 2020 Okunma: 8327 Asayiş
Son dört günün en çok okunan haberlerini gösterir
Ayın en çok okunan haberleri için tıklayın