Karaman Gedik Ahmet Paşa Camii | Karamandan.com - Karaman Haber

Karaman Gedik Ahmet Paşa Camii | Karamandan.com - Karaman Haber

28 Mayıs 2020 Perşembe
Karaman Gedik Ahmet Paşa Camii

Karaman kadim mimari eserlerinden Gedik Ahmet Paşa Camii...

Adı ve Yeri

  Gedik Ahmet Paşa Camii, çeşmesiyle ünlü[1] Sekiçeşme Mahallesi’nde idi[2]. Mabet, Osmanlı Devleti’nin önemli devlet adamlarından Gedik Ahmet Paşa (ö. 1482) tarafından yaptırıldığı[3] için onun ismi ile anılmıştır.

Banisi ve Yapım Tarihi

  Gedik Ahmet Paşa Camii, arşiv kayıtlarında “Merhum Gedik Ahmet Paşa nâm sâhibü’l-hayrın binâ ve ihyâ eylediği mescid-i şerîf…[4] olarak geçmektedir. Bu durumda banisi, Fatih Dönemi’nde 1474-1476 yılları arasında sadrazamlık yapan ve Lârende’yi Osmanlı sınırlarına katan Gedik Ahmet Paşa’dır[5]. Gedik Ahmet Paşa, Karamanoğlu Pir Ahmet (1464-1469) ve kardeşi Kasım Bey’i (1469-1483) yenilgiye uğratarak[6] Karamanoğulları’nın itaat altına alınmasında önemli bir fonksiyon icra etmiştir[7]. Caminin yapım tarihini; XV. yüzyılın son çeyreğinde, 1471’deki Karaman seferi sonrasında aramak gerekir. Bu, sadrazamlıktan azledildiği 1476’dan önce muhtemelen 1475’tedir.

Mimari Yapısı

  Gedik Ahmet Paşa Camii, günümüzde mevcut olmayıp mimari yapısı ve müştemilatı hakkında net bir bilgiye rastlanmamakla beraber bazı belgelerde mescit olarak geçtiğine bakılırsa[8] başlangıçta mescit iken mahallenin nüfusunun artması sonucu sonradan camiye dönüştürülmüştür.

  Osmanlı Devleti’nde üst düzey bürokraside görev yapan devlet adamları cami, medrese, imaret, kervansaray gibi hayır müesseseleri inşa ettirmiş, bu kurumlar için vakıflar oluşturup vakfiyeler düzenletmişlerdir. Gedik Ahmet Paşa da bunlardan biri olup Lârende’nin dışında Afyonkarahisar’da yaptırdığı bir cami ve külliyesi de bulunmaktadır[9]. Buradaki eserin muntazam kesme taştan kubbeli ve minareli bir şekilde yapıldığı göz önüne alınırsa Lârende’de bulunan Gedik Ahmet Paşa Camii’nin de benzer özellikler taşıdığı tahmin edilebilir.

Vakfiyesi ve Vakıfları

  Gedik Ahmet Paşa Camii’nin vakfiyesi ile ilgili bir malumata henüz ulaşılamamıştır. Ancak XV. yüzyılın son çeyreğindeki vakıf tahrir defterlerinden camiye ait vakıflar tespit edilebilmektedir. 888/1483 tarihli II. Bayezit Dönemi Karaman Eyaleti Vakıf Tahrir Defteri’ne göre caminin, Porsuk Mahallesi ve Ahi Osman Mahallesi’nde birer kıta arsası vardı[10]. Kanuni Dönemi’nde yapılan 937/1530 tahririnde ise yukarıdakilere Öyüklü Bağ denen yerde bir kıta arsa daha eklenmiştir[11].

Görevlileri

  Gedik Ahmet Paşa Camii’ne incelenen dönemde çok sayıda atama yapılmıştır. Tespit edilen en eski atama, Ramazan 1123/Ekim 1711 tarihli bir berat kaydıdır. Buna göre bir akçe ücretle imam olan Mehmet’in vefatıyla yerine kardeşi Ahmet, Lârende Kadısı Ali’nin arzı üzerine beratla tayin edilmiştir[12].

Gedik Ahmet Paşa Camii’nin vakıf mütevelliliği kadrosunda bayanların da görev aldığı olmuştur. Örneğin Rebiyülevvel 1184/Haziran 1770 tarihinde cami vakfının mütevellisi İsa’nın görevini kendi isteği ile bırakması sebebiyle yerine vâkıfın torunlarından Ümmügülsüm tayin edilmiş[13], beratı ise Rebiyülevvel 1189/Mayıs 1775 tarihinde yenilenmiştir[14]. 17 Cemaziyelevvel 1193/02 Haziran 1779 tarihinde Ahmet kızı Ümmügülsüm vazifesini kendi rızası ile yakın akrabalarından Seyit Hacı İbrahim oğlu Seyit Ahmet’e devretmiştir[15]. Camiye bunlardan başka çok sayıda imam, cüzhan, mütevelli ve nazır ataması yapıldığı tespit edilmiştir[16].

 

[1] D. Ali Gülcan, Karaman Mahalle Kasaba ve Köyleri Tarihçesi, (kısaltma: Karaman Mahalleleri), (basım yeri yazılmamış), 1989, s. 39.

[2] KARŞS, no. 293, s. 104.

[3] KARŞS, no. 291, s. 36; VAD, no. 558, s. 175.

[4] KARŞS, no. 284, s. 47; no. 291, s. 36; VAD, no. 1147, s. 255.

[5] Oruç Beğ, aynı eser, s. 121.

[6] Hadîdî, aynı eser, s. 284-285.

[7] Hedda Reindl Kiel, “Gedik Ahmed Paşa”, DİA, XIII, İstanbul 1996, s. 543-544.

[8] KARŞS, no. 284, s. 47.

[9] Ekrem Hakkı Ayverdi, Osmanlı Mi’mârisinde Fâtih Devri 855-886 (1451-1481), III, İstanbul 1973, s. 9-10; M. Baha Tanman, “Gedik Ahmet Paşa Külliyesi”, DİA, XIII, İstanbul 1991, s. 544-546; Ahmet Topbaş, “Gedik Ahmet Paşa ve Vakfı”, Vakıf Haftası Kitabı, II, Ankara 1985, s. 179-180.

[10] 888/1483 Tarihli Karaman Vakıf Tahriri, s. 94.

[11] Karaman Vilâyeti Vakıfları, s. 156.

[12] VAD, no. 1131, s. 104.

[13] VAD, no. 1146, s. 10.

[14] VAD, no. 1154, s. 14.

[15] KARŞS, no. 284, s. 47.

[16] KARŞS, no. 290, s. 154; no. 291, s. 36; no. 293, s. 104; VAD, no. 558, s. 168, 175; no. 559, s. 4; no. 562, s. 11, 13, 14; no. 563, s. 13; no. 569, s. 9, 17, 18/2; no. 1103, s. 205; no. 1126, s. 179; no. 1128, s. 215; no. 1131, s. 104, 109, 112; no. 1139, s. 322; no. 1146, s. 10; no. 1147, s. 252, 255; no. 1149, s. 3; no. 1150, s. 5; no. 1154, s. 11, 13, 14.

Düzenleme : 22 Mayıs 2020 16:24 Okunma : 1770